Пиза тарихи қадимга бориб тақалади. Унинг номи этрусклардан келиб чиққан бўлиб, “оғиз” маъносини англатади: бу шаҳар Арно дарёси соҳилида қурилган жойни билдириб туради. Дарёнинг навигацияга мўлжалланганлиги ва денгизга яқинлиги Пизанинг тез ривожланишига сабаб бўлди, у баҳрдаги энг нуфузли ва кучли республикага айланиб, Генуя, Венеция ва Амалфи билан рақобатлашди.

Ҳозирги Пиза таълим ва илмий фаолият маркази ҳисобланади. Шаҳар қадимий олимлардан бири — Галилео Галилейнинг туғилган жойи ҳисобланади. Шунингдек, Италиядаги энг нуфузли университетлардан бири — Наполеон Бонапарт томонидан 1810 йилда асос солинган École Normale Supérieure ҳам Пизада жойлашган.

Бироқ, шаҳарнинг энг асосий ажралиб турган жиҳати — унинг ўзига хос маданий мероси бўлиб, бу кўплаб сайёҳларни жалб этади.

Пизадаги энг машҳур ва оммалашган жой — Piazza dei Miracoli (Мўъжизалар майдони) бўлиб, у ёзувчи Габриеле д’Аннунцио томонидан номланган. Ёруғ яшил чўпонлар ва кўк осмонга қарши оқлиги билан ажралиб турган баптистерий, собор, қўнғироқ минораси ва Campo Santo қабргоҳи бир-бирига яқин жойлашиб, ҳаётнинг бошидан охиригача бўлган рамзий ҳалқани ифода этади.

Дунё бўйлаб машҳур бўлган Пизанинг Лежащий Минори (Қиқан минор) ҳақида ҳеч ким эшитмагани деярли йўқ. Унинг қийшиқлиги қурилишдаги хато сабаб бўлса-да, бу унга асрлар давомида барпо туриш ва бутун дунёда машҳур бўлишга тўсқинлик қилмади. У Италиянинг рамзи сифатида Римдаги Колизей каби машҳурдир.

Қўнғироқ минораси Ассумпсия Мадонна собори яқинида жойлашган ва Мўъжизалар майдонининг архитектура комплексига кирган. Баптистерий ва қабргоҳ билан бирга у ҳам шу ансамблнинг бир қисми ҳисобланади. Лекин камчилик, Пизада яна икки қийшиқ минора борлигини кўплар билмайди. Улар машҳур қардошининг намунасида шундай ҳолда туришади. Улардан бири — Сан Никола черковининг саккизбурчак қўнғироқ минораси. Айрим тадқиқотчилар бу минорани ва машҳур қардошини бир архитектор Диотисалви қурган деб ҳисоблайдилар. Қизиғи шуки, устознинг фамилияси “Худо сизни сақлайди” маъносини беради. Бу минораларнинг тушмаслигини Худонинг буюк иродаси ёки жисмоний қонунлар сақлаётганини ҳали ҳам аниқлашган эмас. Иккинчи кам маълум бўлган қийшиқ минора — Сан Микеле делла Делли черковининг квадрат қўнғироқ минораси бўлиб, у марказдан бироз узоқда жойлашган ва унинг қийшиқлиги машҳур минораникидан кўпроқ.

Собор — романеск меъморчилигидаги буюк асар. У норман, византия, илк христиан ва араб меъморчилик анъаналари элементларининг уйғун аралашмасидир. Пиза баптистерийи Италиядаги энг катта баптистерий ҳисобланади. Campo Santo кабргоҳи собор яқинида қурилган бўлиб, қабрларни собор атрофидан кўчириш учун мўлжалланган.

Мўъжизалар майдонидан 10 дақиқалик масофада Piazza dei Cavalieri (Рыцарлар майдони) жойлашган. Унинг атрофидаги бинолар орасида бир неча ўрта аср миноралари бирлаштирилган Palazzo dell’Orologio (Соат саройи) эътиборни тортади. Ушбу миноралардан бири, “Очлик минор” номи билан машҳур, у ерда граф Уголино ва унинг ўғиллари қамоқда тутилган ва Данте томонидан “Божественная комедия”нинг “Джаҳаннам” қисмида ёзилганидек очликдан вафот этган.

Piazza dei Cavalieri яқинида шаҳарнинг энг характерли маҳаллаларидан бири — Borgo Stretto жойлашган. Унинг уйлари орасида Галилео Галилей туғилган уй бор. XIV аср портикалари соясида сайр қилиш мумкин.

Замонавий санъат мухлислари учун Пиза яна бир сюрпризга эга. Сан Антонио черкови томонида америкалик поп-арт юлдузи Кит Харинг 1989 йилда шаҳар буюртмасига асосан катта кўпрангли Tuttomondo (“Бутун дунё”) номли мурални чизган. У ҳаёт ва тинчлик рамзи ҳисобланади.

Пиза осонлик билан сайр қилинадиган шаҳар, у ерда асосий диққатга сазовор жойлар тарихий ҳудудда жойлашган ва бири-бирига яқин. Пиёда сайр шаҳар ва унинг маданий ҳамда тарихий мероси билан танишишнинг энг қулай усули ҳисобланади. Ўзингиз келиб кўринг!